Hadislerde Ölümcül Salgın Hastalık Türleri Ve Tedavi Yöntemleri

Mücahit Karakaş

Yazarlar

Mücahit Karakaş Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi https://orcid.org/0000-0002-8490-1847

Anahtar Kelimeler:

Hadis, Salgın Hastalık, Tıp, Tedavi, Tıbb-ı Nebevî

Özet

Hz. Peygamber’in söz, fiil ve takrirlerinden oluşan hadisler Müslümanların inanç dünyasını ahlâkî ilkelerini ve toplumsal ilişkilerini şekillendirdiği gibi sağlık, hastalık ve tıbbî uygulamalara dair tutumlarını da derinden etkileyen temel kaynaklardan biridir. Hastalıkların mahiyetine, tedavi yöntemlerine, korunma prensiplerine sabır ve musibetler karşısında gösterilmesi gereken duruşa dair rivayetler yalnızca tıbbî bilgi aktarmakla sınırlı değildir. Bu rivayetler aynı zamanda insanın acı tecrübesini nasıl anlamlandıracağı, şifa arayışını hangi ilkelere göre yönlendireceği, tevekkül ve kader anlayışının sınırlarını nasıl çizeceği ve bireyin hem kendisine hem de topluma karşı hangi sorumlulukları üstleneceği konusunda hikmet merkezli bir perspektif ortaya koymaktadır. Bu bağlamda “Tıbb-ı Nebevî” adıyla şekillenen edebiyat, erken dönemlerden itibaren hadis, tefsir, fıkıh, İslâm tıp tarihi ve halk sağlığı gibi disiplinlerin kesişim noktasında gelişmiş; zaman içerisinde müstakil bir araştırma sahasına dönüşerek dinî metinlerin sağlıkla ilişkili yönlerini inceleyen geniş bir birikimin oluşmasına katkı sağlamıştır. Bu literatür, hem teorik hem de pratik düzeyde İslâm toplumlarının sağlık kültürünün şekillenmesinde dikkate değer bir işlev üstlenmiştir. Bu çalışmada özellikle salgın hastalıklara dair rivayetler merkeze alınmış ve ilgili rivayetler hem klasik hadis kaynakları hem de modern sağlık bilimlerinin sunduğu veriler ışığında yeniden değerlendirilmiştir. “Taun bulunan yere girmeyin, oradan çıkmayın” hadisi erken dönem Müslüman toplumlarda bulaşıcı hastalık bilincinin oluştuğunu ve karantina uygulamalarına benzer tedbirlerin benimsendiğini gösteren önemli bir örnektir. Buna karşılık “Taun rahmettir” şeklindeki ifade musibetlerin yalnızca biyolojik bir hadise olarak değil dinî-manevî bir imtihan ve ilahî hikmet çerçevesinde de okunması gerektiğini vurgulamaktadır. Böylece rivayetlerde tedbir ile tevekkül arasında dengeli, bütüncül ve insan merkezli bir yaklaşımın benimsendiği görülmektedir. Literatürde Veli Atmaca, İlyas Uçar ve Gülsen Eren’in çalışmaları temel başvuru kaynakları arasında yer almakla birlikte, bu araştırma söz konusu birikimi aktarmakla yetinmeyip rivayetlerin metin tenkidi yönünü, tarihsel bağlamını ve çağdaş halk sağlığı ile biyomedikal etik ilkeleriyle ilişkisini de dikkate alan disiplinler arası bir bakış geliştirmeyi hedeflemektedir. Bu sayede klasik rivayetler modern sağlık sorunları, pandemi deneyimleri ve güncel etik tartışmalarla irtibatlandırılarak daha kapsamlı bir değerlendirme zemini ortaya konulmaktadır.

Referanslar

Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. el-Müsned. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.

Akçaboy, Ahmet. “Lepranın Türkiye’de Bugünkü Durumu”. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 20/4 (31 Aralık 1967), 741-755.

Barutçu, Adnan vd. “Çiçek Hastalığı Epidemisinden Covid-19 Pandemisine; Aşı Kararsızlığı ve Aşı Reddi”. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 30/4 (30 Aralık 2021), 243-250. https://doi.org/10.17827/aktd.975632

Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî el-Beyhakî. es-Sünenü’l-kübrâ. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2003.

Bhandari, Jenish vd. “Leprosy”. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, 2025. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559307/

Buhârî, Ebû ʿAbdullâh Muhammed b. İsmâʿîl b. İbrâhîm el-Buhârî el-. Sahîhu’l-Buhârî. ed. Mustafa Dîb el-Buġâ. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr; Dâru’l-Yemâme, 5. Basım, 1414.

CDC. “About Heat and Your Health”. Heat Health. 29 Temmuz 2025. Erişim 09 Kasım 2025. https://www.cdc.gov/heat-health/about/index.html

CDC. “How Hansen’s Disease Spreads”

Hansen’s Disease (Leprosy). 23 Temmuz 2025. Erişim 06 Kasım 2025. https://www.cdc.gov/leprosy/causes/index.html

Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. Tâcü’l-luga ve sıhahu’l-ʿArabiyye. thk. Ahmed Abdülgafur Attar. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melayin, 4. Basım, 1990.

Demirbağ, Birsel Canan - Güngörmüş, Zeynep. “Vitiligo”. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi 11/1 (01 Mayıs 2012), 41-50. https://doi.org/10.1501/Ashd_0000000075

Derekutnî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ömer b. Ahmed ed-Dârekutnî. es-Sünen. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 2004.

Ebû Bekr er-Râzî, Ebû Bekr Muhammed b. Zekeriyyâ. el-Hâvî fi’t-Tıb. ed. Heysem Halîfe Tuʿaymî. Lubnan; Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî, 1422.

Ebû Hanîfe, Nuʿmân b. Sâbit b. Zûtâ b. Mâh. Musnedu Ebî Hanîfe Rivâyetü’l-Haskefî. ed. ʿAbdurrahman Hasen Mahmûd. Mısır: y.y., ts.

Ebû Nuaym el-İsfahâni, Ebû Nuʿaym Ahmed b. ʿAbdillâh b. İshâk el-İsfahânî. et-Tıbbu’n-Nebevî. ed. Mustafa Hızır Dönmez. b.y.: Dâru İbn Hazm, 1427.

Gürsu, Orhan. “Nöropsikoloji, Din Ve Psikolojik İyi Oluş”. Journal of International Social Research 10/53 (01 Kasım 2017), 502-512. https://doi.org/10.17719/jisr.20175334138

Humeydî, Ebû Bekr ʿAbdullâh b. ez-Zubeyr el-Kureşî el-Esedî el-. el-Musned. ed. Hasen Selîm Esed ed-Dârânî. Dımaşk: Dâru’s-Sekâʾ, 1996.

İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed b. Ebî Şeybe İbrâhîm el-Absî el-Kûfî. el-Musannef fi’l-ehâdîs ve’l-âsâr. Riyad: Mektebetü’r-rüşd, 1988.

İbn Huzeyme, Ebû Bekr Muhammed b. İshâk b. Huzeyme en-Nîsâbûrî. Sahîhu İbni Huzeyme. ed. Muhammed Mustafâ el-ʾAʿzamî. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, ts.

İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebû ʿAbdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb ez-Zürʿaî ed-Dımaşkī el-Hanbelî. et-Tıbbu’n-Nebevî. Beyrut: Dâru’l-Hilâl, ts.

İbn Kuteybe, Ebû Muhammed ʿAbdullâh b. Muslim b. Kuteybe ed-Dîneverî. Ğarîbu’l-Hadîs. ed. ʿAbdullâh el-Cebbûrî. Bağdat: Matbaʿatu’l-ʿÂnî, 1397.

İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sunenu İbn Mâce. ed. Şuʿayb el-ʾArnaʾût. y.y.: Dâru’-r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.

İbn Sînâ, Ebî Alî el-Huseyn b. ʿAbdullâh b. Sînâ. el-Kânûn fi’t-Tibb. ed. Muhammed Emîn ed-Danâvî. b.y.: y.y., ts.

Kesgin, Salih. “‘(Hastalıkta) Bulaşıcılık Yoktur’ Hadisinin İsnad ve Metin Açısından Tahlili”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/26 (30 Aralık 2015), 83-120. https://doi.org/10.14395/jdiv260

Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiu’s-sahîh. Beyrut: Daru iḥyâi’t-Türâsü’l-arabiyye, 1955.

Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî en-. es-Sünenü’l-kübrâ. ed. Şuayb el-Arnaûd. Beyrut: Müessesetü’r Risâle, 2001.

Palalı, M. Zeki. “Cüzzam”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/150-152. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.

Ploemacher, Thomas vd. “Reservoirs and transmission routes of leprosy; A systematic review”. PLoS Neglected Tropical Diseases 14/4 (27 Nisan 2020), e0008276. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0008276

Râşid, Ma‘mer b. el-Câmi‘. Beyrut, 1403.

Sâhib İbn Abbâd, İsmâîl b. Abbâd b. el-Abbâs. el-Muhît fi’l-luğa. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, ts.

Scollard, David M. vd. “Localization of Mycobacterium leprae to Endothelial Cells of Epineurial and Perineurial Blood Vessels and Lymphatics”. The American Journal of Pathology 154/5 (Mayıs 1999), 1611-1620. https://doi.org/10.1016/S0002-9440(10)65414-4

Tayâlisî, Ebû Dâvûd Süleymân b. Dâvûd b. el-Cârûd et-. el-Müsned. ed. Muhammed b. Abdulmuhsin et-Türkî. Mısır: Daru Hicr, 1999.

Tirmizî, Ebû ʿÎsâ Muhammed b. ʿÎsâ et-. es-Sunen. ed. Beşşâr ʿAvvâd Maʿrûf. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1998.

Tokaç, Mahmut - Yılmaz, Serra Ağırman. “Osmanlı Tıbbında Deri Hastalıkları Terminolojisi”. Anadolu Tıbbı Dergisi 1/1 (15 Nisan 2022), 1-11.

Uçar, İlyas. “Hz. Peygamber Zamanında Medîne’de Ortaya Çıkan Hastalıklar ve Tedavi Yöntemleri”. Pamukkale İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (2017), 196-218.

Ünlü, Mucize - Albayrak, Zarife. “Osmanlı Devleti’nde Çiçek Hastalığı Üzerine Bir Değerlendirme”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi 2/2 (28 Aralık 2021), 301-324. https://doi.org/10.51533/insanbilimleri.1029781

Varlık, Nükhet. “Tâun”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/175-177. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.

“Çocuklarda cüzzamın önlenmesi: Modern hastalığa son vermek için küresel bir hamle gerekiyor | ILEP Federasyonu”. Erişim 06 Kasım 2025. https://ilepfederation.org/preventing-leprosy-in-children-global-push-needed-to-end-modern-day-disease/

“Hacamatın Bilimsel ve Modern Tıp Penceresinden Günümüze Yansımaları - Uz.Nör.Y.Doç.Dr. Ali Akben”. Erişim 09 Kasım 2025. https://www.aliakben.com/makale/hacamatin-bilimsel-ve-modern-tip-penceresinden-gunumuze-yansimalari/

“Managing epidemics: key facts about major deadly diseases, 2nd edition”. Erişim 09 Kasım 2025. https://www.who.int/publications/i/item/9789240083196

“Natural Honey as a Potent Therapeutic Agent: A Review”. Erişim 09 Kasım 2025. https://www.researchgate.net/publication/391691442_Natural_Honey_as_a_Potent_Therapeutic_Agent_A_Review

International Textbook of Leprosy. “Pathogenesis and Pathology of Leprosy”. Erişim 06 Kasım 2025. https://internationaltextbookofleprosy.org//chapter/Pathogenesis and Pathology of Leprosy

“Pocket Book of Hospital Care for Children: Second Edition”. Erişim 09 Kasım 2025. https://www.who.int/publications/i/item/978-92-4-154837-3

“Smallpox”. Erişim 05 Kasım 2025. https://www.who.int/health-topics/smallpox

“Towards Zero Leprosy. Global Leprosy (‎Hansen’s Disease)‎ Strategy 2021–2030”. Erişim 09 Kasım 2025. https://www.who.int/publications/i/item/9789290228509

The Leprosy Mission International. “What Is Leprosy?” Erişim 09 Kasım 2025. https://www.leprosymission.org/what-is-leprosy/?gad_source=1&gad_campaignid=14871600469&gbraid=0AAAAACpryE7pIB3o93rPXZi6gpJrLrqB_&gclid=CjwKCAiAlMHIBhAcEiwAZhZBUhm29YxP7RR8ZC-yeiRKmNlgT7z9Uz0phIDwilQhEhOYtkk1qfiJ5RoCzKMQAvD_BwE

Hadislerde Ölümcül Salgın Hastalık Türleri Ve Tedavi Yöntemleri

Yazarlar

Anahtar Kelimeler:

Özet

Referanslar

İndir

Yayınlanmış

Nasıl Atıf Yapılır

Sayı

Bölüm

Lisans

Makale Gönder

Dil

Bilgi

Duyurular

MAKALE ÇAĞRISI

Yeni Sayı